Bệnh thủy đậu: Hiểu đúng để phòng ngừa hiệu quả
Thủy đậu không chỉ là căn bệnh truyền nhiễm cấp tính với tốc độ lây lan nhanh mà còn tiềm ẩn nguy cơ bùng phát thành dịch tại những nơi đông người. Việc nhận diện đúng cơ chế lây bệnh và chủ động thực hiện các biện pháp phòng ngừa, đặc biệt là tiêm chủng, là yếu tố then chốt để bảo vệ sức khỏe cộng đồng.
Ảnh: Các mụn nước trên da của người mắc bệnh thủy đậu
Dấu hiệu nhận biết và cơ chế lây nhiễm bệnh thủy đậu
Thủy đậu (dân gian gọi là trái rạ) là bệnh truyền nhiễm cấp tính do vi rút Varicella-Zoster (VZV) gây ra. Dấu hiệu đặc trưng nhất của bệnh là tình trạng phát ban ngứa, sau đó tiến triển nhanh chóng thành các mụn nước nhỏ chứa đầy dịch trong.
Vi rút thủy đậu lây truyền rất dễ dàng từ người sang người thông qua hai con đường chính: tiếp xúc trực tiếp với dịch từ các mụn nước của người bệnh hoặc hít phải các giọt bắn chứa vi rút trong không khí khi người nhiễm bệnh ho, hắt hơi. Đáng lưu ý, bệnh nhân mắc thủy đậu có thể lây truyền vi rút cho người xung quanh từ 1 đến 2 ngày trước khi phát ban xuất hiện và tiếp tục khả năng lây nhiễm cho đến khi toàn bộ mụn nước đã khô và đóng vảy hoàn toàn.
Môi trường đông đúc dễ lây nhiễm bệnh thủy đậu
Thủy đậu luôn là mối đe dọa thường trực tại các môi trường đông đúc như trường học hay nhà trẻ do tỷ lệ lây nhiễm cực cao. Theo các khảo sát y tế, khi tiếp xúc với nguồn bệnh, tỷ lệ tấn công thứ phát ở những người chưa có miễn dịch lên tới 61% đến 100%; điều này có nghĩa là khoảng 90% những người chưa từng mắc bệnh hoặc chưa tiêm vắc xin sẽ nhiễm bệnh sau khi phơi nhiễm.
Một yếu tố khác khiến bệnh dễ bùng phát thành dịch lớn là khả năng lây truyền âm thầm ngay từ giai đoạn ủ bệnh, tức là khoảng 1 đến 2 ngày trước khi người bệnh xuất hiện mụn nước. Những trẻ mang vi rút nhưng chưa có biểu hiện triệu chứng vẫn đi học và sinh hoạt bình thường, vô tình phát tán mầm bệnh vào môi trường xung quanh, tạo thành chuỗi lây nhiễm khó kiểm soát.
Các biện pháp phòng ngừa bệnh thủy đậu
Để bảo vệ bản thân và cộng đồng trước bệnh thủy đậu, các chuyên gia y tế khuyến cáo thực hiện đồng bộ các biện pháp phòng ngừa, trong đó tiêm vắc xin là giải pháp chủ động và mang lại hiệu quả cao nhất. Bên cạnh đó, mỗi cá nhân cần duy trì thói quen vệ sinh tốt như thường xuyên rửa tay, không dùng chung đồ dùng sinh hoạt cá nhân và hạn chế tiếp xúc gần với người đang mắc bệnh.
Công tác cách ly đóng vai trò then chốt để cắt đứt chuỗi lây truyền; người bệnh cần được nghỉ ngơi tại nhà cho đến khi các tổn thương da đóng vảy hoàn toàn. Đối với trường hợp đã tiêm vắc xin nhưng vẫn mắc bệnh (thường biểu hiện nhẹ), việc cách ly chỉ nên kết thúc khi không có tổn thương mới nào xuất hiện trong vòng 24 giờ. Đặc biệt, việc tiêm vắc xin dự phòng trong vòng 3 đến 5 ngày sau khi vô tình tiếp xúc với nguồn bệnh vẫn có thể giúp ngăn ngừa hoặc giảm nhẹ đáng kể mức độ nặng của bệnh cho những người chưa có miễn dịch.
Lịch tiêm chủng vắc xin phòng bệnh thủy đậu
Tiêm đủ hai liều vắc xin thủy đậu mang lại hiệu quả bảo vệ lên tới khoảng 90%, không chỉ cung cấp sự bảo vệ lâu dài cho cá nhân mà còn góp phần quan trọng trong việc tạo ra miễn dịch cộng đồng. Điều này giúp thiết lập một “lá chắn” vững chắc, bảo vệ cả những nhóm người yếu thế không đủ điều kiện sức khỏe để tiêm chủng (như người đang điều trị ung thư hoặc suy giảm miễn dịch nặng).
Tại Việt Nam, lịch tiêm vắc xin thủy đậu được thực hiện nghiêm ngặt theo hướng dẫn của Bộ Y tế và quy chuẩn của từng nhà sản xuất để đảm bảo tối ưu hóa lượng kháng thể sinh ra.
Đối với trẻ từ 9 tháng tuổi đến dưới 13 tuổi:
- Mũi 1: Tiêm khi trẻ đủ 9 tháng hoặc 12 tháng tuổi tùy thuộc vào loại vắc xin.
- Mũi 2: tiêm nhắc lại cách mũi thứ nhất ít nhất 6 tuần hoặc 3 tháng tùy loại vắc xin.
Đối với người từ 13 tuổi trở lên:
- Mũi 1: Tiêm liều khởi đầu cho những người chưa từng mắc bệnh hoặc chưa từng tiêm chủng trước đó.
- Mũi 2: Tiêm cách mũi thứ nhất ít nhất từ 4 đến 8 tuần (tùy theo hướng dẫn của bác sĩ khám sàng lọc và nhà sản xuất).
Việc tuân thủ đúng khoảng cách giữa các mũi tiêm là điều kiện tiên quyết để cơ thể xây dựng bộ nhớ miễn dịch bền vững. Nếu bạn hoặc người thân đã quá hạn tiêm mũi 2, hãy đến ngay các cơ sở tiêm chủng để được tư vấn tiêm bổ sung sớm nhất có thể mà không cần phải bắt đầu lại từ đầu.
Tài liệu tham khảo:
[1] CDC Hoa Kỳ: https://www.cdc.gov/pinkbook/hcp/table-of-contents/chapter-22-varicella.html
[2] WHO: https://www.who.int/news-room/questions-and-answers/item/chickenpox
[3] CDC Hoa Kỳ: https://www.cdc.gov/chickenpox/hcp/clinical-overview/index.html
[4] CDC Hoa Kỳ: https://www.cdc.gov/chickenpox/vaccines/index.html
[5] CDC Hoa Kỳ: https://www.cdc.gov/chickenpox/hcp/vaccine-considerations/index.html
Trung tâm Kiểm soát bệnh tật Thành phố Hồ Chí Minh